Litwa: historia

• 1253: Mindaugas został koronowany na króla; rok ten uznaje się za ważny moment w kształtowaniu się średniowiecznego państwa.
• 1569: Unia lubelska utworzyła federację Polski i Litwy; obie części zachowały istotne symbole i cechy swojej tożsamości politycznej.
• 1795: Trzeci rozbiór państwa polsko-litewskiego położył kres Wielkiemu Księstwu Litewskiemu; znaczna część dawnych ziem litewskich znalazła się pod panowaniem rosyjskim.
• 16 lutego 1918 roku: Rada Litewska podpisała akt niepodległości.
• 1940–1944: Po okupacji sowieckiej nastąpiła niemiecka okupacja nazistowska; podczas Holokaustu zamordowano zdecydowaną większość żydowskiej ludności Litwy.
• 11 marca 1990 roku: Litwa odzyskała niepodległość na mocy uchwały Rady Najwyższej.
• 1 maja 2004 roku: Litwa przystąpiła do Unii Europejskiej.

W średniowieczu na ziemiach bałtyckich ukształtowało się państwo litewskie. Koronacja Mindaugasa w 1253 roku jest często przyjmowanym punktem odniesienia dla tego procesu; nie oznacza to jednak, że historia kraju zaczęła się od jednego wydarzenia. W kolejnych stuleciach Wielkie Księstwo Litewskie rozwinęło się w wielojęzyczną i wieloetniczną wspólnotę, której powiązania polityczne i kulturowe sięgały daleko poza dzisiejsze granice państwa.

Wilno stało się ważną siedzibą władców i ośrodkiem decyzji politycznych. W dzisiejszym mieście ślady tamtej epoki można dostrzec na Dolnym Zamku i w Pałacu Wielkich Książąt Litewskich. Biografie Mindaugasa i początki kształtowania się państwa oraz Giedymina, Wilna i Wielkiego Księstwa przybliżają dwa ważne okresy. Przegląd Wilna zawiera praktyczne wskazówki dotyczące spaceru po historycznych dzielnicach.

1 lipca 1569 roku Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie zawarły unię lubelską, tworząc wspólną federację znaną jako Rzeczpospolita Obojga Narodów. Związek ten zmienił relacje między oboma państwami i zacieśnił ich więzi polityczne. Nie oznaczał jednak prostego rozwiązania Wielkiego Księstwa: Litwa zachowała ważne symbole państwowe i cechy własnej tożsamości politycznej. Osobny przegląd unii lubelskiej i państwa polsko-litewskiego objaśnia ten wspólny ustrój.

Pod koniec XVIII wieku Rosja, Prusy i Austria podzieliły między siebie pozostałe ziemie Rzeczypospolitej w kilku etapach. Trzeci rozbiór w 1795 roku położył kres Wielkiemu Księstwu; znaczna część dawnych ziem państwa litewskiego została włączona do Imperium Rosyjskiego. Rozpoczął się wówczas długi okres bez własnej litewskiej państwowości. Artykuł o Litwie w Imperium Rosyjskim opisuje, jak okres ten zmienił polityczne ramy kraju.

Podczas I wojny światowej Litwa znajdowała się pod okupacją niemiecką. Gdy po zakończeniu wojny pojawiły się nowe możliwości działania politycznego, 16 lutego 1918 roku Rada Litewska podpisała deklarację o odbudowie niepodległego państwa. Republika międzywojenna istniała do sowieckiej okupacji w 1940 roku. Jej historia obejmuje budowę własnych instytucji państwowych oraz trudne położenie nowego państwa między potężnymi sąsiadami.

Przegląd Republiki Litewskiej w latach 1918–1940 szerzej omawia ten okres. Podczas podróży można połączyć zwiedzanie historycznych miejsc w Wilnie i innych miastach z wizytami w muzeach i spacerami po mieście; przewodnik po atrakcjach Wilna pomoże w wyborze.

W czerwcu 1940 roku Związek Radziecki zajął Litwę, a w sierpniu włączył ją do ZSRR. Po niemieckim ataku na Związek Radziecki w 1941 roku Litwę okupowały niemieckie wojska nazistowskie. Podczas okupacji niemieckie oddziały i lokalni kolaboranci zamordowali zdecydowaną większość żydowskiej ludności Litwy. Przez pokolenia życie żydowskie kształtowało miasta, społeczności, kulturę i codzienność; Holokaust zniszczył te wspólnoty na niewyobrażalną skalę.

W 1944 roku wojska sowieckie ponownie zajęły Litwę. Powrót sowieckiego panowania nie oznaczał przywrócenia niepodległej republiki z 1918 roku. Represje, opór i podtrzymywanie pamięci o państwowości stały się doświadczeniami kształtującymi kolejne dekady. Artykuł o okupacji, oporze i niepodległości szerzej omawia te okresy.

W latach 80. XX wieku rosło w siłę niepodległościowe państwo Sąjūdis. 23 sierpnia 1989 roku Bałtycki Łańcuch, czyli żywy łańcuch ludzi łączący Litwę, Łotwę i Estonię, sprawił, że pokojowa akcja stała się na arenie międzynarodowej widocznym wyrazem dążenia do wolności. 11 marca 1990 roku Rada Najwyższa przyjęła uchwałę o przywróceniu niepodległej Republiki Litewskiej. Władze sowieckie początkowo się temu sprzeciwiały, jednak uchwała stała się punktem zwrotnym na drodze powrotu do wspólnoty państw.

Litewski parlament dokumentuje uchwałę o przywróceniu niepodległości z 11 marca 1990 roku oraz ówczesny przebieg wydarzeń politycznych. 1 maja 2004 roku Litwa przystąpiła do Unii Europejskiej. Dziś podróżni mogą poznawać różne epoki w muzeach, archiwach i historycznej zabudowie miast; wizytę w Wilnie można na przykład połączyć ze zwiedzaniem Pałacu Wielkich Książąt Litewskich.

Kiedy powstało państwo litewskie?

Początki państwowości sięgają głęboko w średniowiecze. Koronacja Mindaugasa w 1253 roku jest uznawana za ważny punkt zwrotny, a w kolejnych stuleciach Wielkie Księstwo Litewskie rozwinęło się w rozległą i zróżnicowaną wspólnotę polityczną.

Co zmieniła unia lubelska w 1569 roku?

Polska i Litwa utworzyły wspólną federację i zacieśniły więzi polityczne. Wielkie Księstwo Litewskie nie zniknęło od razu; zachowało istotne symbole i cechy własnej tożsamości politycznej.

Co stało się z Litwą podczas II wojny światowej?

W 1940 roku Związek Radziecki zajął i zaanektował Litwę. W 1941 roku rozpoczęła się niemiecka okupacja nazistowska; niemieckie oddziały i lokalni kolaboranci zamordowali zdecydowaną większość żydowskiej ludności. W 1944 roku powróciło panowanie sowieckie.

Kiedy Litwa odzyskała niepodległość?

11 marca 1990 roku Rada Najwyższa przyjęła uchwałę o przywróceniu niepodległości. Nawiązywała ona do deklaracji niepodległości z 16 lutego 1918 roku i stwierdzała, że Litwa ponownie jest suwerennym państwem.

Jakie miejsca pomagają zrozumieć historię Litwy?

W Wilnie można zobaczyć ślady średniowiecznych rządów i Wielkiego Księstwa, a muzea i miejsca pamięci przybliżają kolejne epoki. Wybieraj miejsca zgodnie z okresem, który Cię interesuje, i sprawdź wcześniej informacje dla zwiedzających, ponieważ godziny otwarcia i dostępność mogą się zmieniać.